3. Οι περιπέτειες ενός Προξένου, ενός Πρέσβη και ενός Μητροπολίτη

Το πρώτο ταξίδι εκτός Θεσσαλονίκης

Ο Κουζινερύ δεν είναι ούτε ιστορικός, ούτε γεωγράφος ούτε και εθνολόγος. Δεν θα πρέπει λοιπόν να παίρνουμε τοις μετρητοίς τις κρίσεις του που αφορούν αυτά τα πεδία. Πέφτει άλλωστε συχνά έξω. Είναι ένας διπλωμάτης που είχε μια βασική κλασική παιδεία από το σχολείο, την οποία προσπαθεί να βελτιώσει με την ανάγνωση ελληνικών και λατινικών κειμένων. Είναι ιδιαίτερα παρατηρητικός. Στα ταξίδια του κρατά λεπτομερείς σημειώσεις από τις οποίες πολλά χρόνια αργότερα θα αντλήσει τα στοιχεία για τη συγγραφή του βιβλίου του. Διανθίζει συχνά την περιγραφή των πρώτων χρονολογικά επισκέψεών του με συμπληρωματικές σημειώσεις ή σκέψεις που κατέγραψε και σε μετέπειτα ταξίδια στο ίδιο μέρος. Πάντα προσπαθεί να φέρει στο μυαλό του περιγραφές αρχαίων συγγραφέων στα μέρη που επισκέπτεται. Οι γνώσεις και οι σκέψεις του όμως υπηρετούν πρακτικά ένα και μόνο σκοπό: την ανεύρεση τόπων για αγορά αρχαίων νομισμάτων. Το πρώτο ταξίδι μετά την άφιξή του στη Θεσσαλονίκη το αφιερώνει στη Κάτω Μακεδονία δυτικά του Αξιού ποταμού με κύριους προορισμούς τα Βοδενά και την Πέλλα. “Από όλες τις περιοχές που απαρτίζουν την προ Φιλίππου αρχαία Μακεδονία, αυτή που πρωτογνώρισα και επισκέφτηκα πιο συχνά, είναι η πεδιάδα που εκτείνεται από τη Θεσσαλονίκη μέχρι την Ημαθία και τις Αιγές, τα σημερινά Βοδενά. Την περικλείει ένα τόξο από ψηλά όρη που ξεκινούν από νοτιοδυτικά (Πιέρια) συνεχίζουν βορειότερα (Βέρμιο και Βόρρας) και καταλήγουν ανατολικά (Πάικο). Τα παράλια αποτελούν τη χορδή αυτού του τόξου”. Μ’ αυτά τα λόγια αρχίζει την εξιστόρηση του πρώτου του ταξιδιού.

Δεν αναφέρει πουθενά ούτε χρονιά ούτε εποχή του έτους της πρώτης επίσκεψης. Εναπόκειται στους αναγνώστες να τα “μαντέψουν”. Οι μέχρι τώρα εκτιμήσεις από έγκυρους μελετητές προσδιορίζουν το ταξίδι αυτό στα 1820 ή και αργότερα (Ε. Στουγιαννάκης: 1828, Κ. Σταλίδης: 1820). Οι ημερομηνίες αυτές όμως αποκλείονται αφού ο Κουζινερύ είχε ήδη αναχωρήσει οριστικά από τη Μακεδονία για το Παρίσι νωρίτερα. Προσωπική εκτίμηση είναι ότι το ταξίδι έγινε τη δεκαετία του 1770 λίγα χρόνια μετά την εγκατάστασή του στη Θεσσαλονίκη και συγκεκριμένα την άνοιξη του 1776 όπως θα προσπαθήσω να δείξω στη συνέχεια.

Γενική άποψη της Θεσσαλονίκης από το βιβλίο του Κουζινερύ σε σχέδιο του Λουί Φωβέλ

Salonique- CousineryΠρώτο ταξίδι λοιπόν στις αρχαίες Αιγές. Όλοι οι επαΐοντες της εποχής θεωρούσαν ότι τα Βοδενά ήταν η αρχαία Έδεσσα/Αιγές. Ομόφωνα οι αρχαίοι συγγραφείς συντάχθηκαν με την λανθασμένη άποψη του Ρωμαίου ιστορικού Ιουστίνου ότι Έδεσσα και Αιγές είναι η ίδια πόλη. Γιατί το λάθος προέρχεται από αυτόν τον ιστορικό. Από τους μετέπειτα ειδικούς σχεδόν κανείς δεν αναρωτήθηκε γιατί μια πόλη που αρχικά λεγόταν Έδεσσα, μετονομάστηκε από τον Κάρανο σε Αιγές, για να επανέλθει λίγα χρόνια αργότερα πάλι σαν Έδεσσα! Ελάχιστοι δίνουν σημασία στη Γεωγραφία του αλεξανδρινού Πτολεμαίου που ξεχωρίζει την Έδεσσα από τις Αιγές δίνοντας το γεωγραφικό στίγμα της πρώτης βόρεια και σχετικά μακριά από τη Βέροια και αυτό των Αιγών λίγο πιο νότια και κοντά σ’ αυτήν. Ούτε τις αναφορές του Πλούταρχου που αναφέρεται σε Έδεσσα και Αιγές σαν δυο διαφορετικές πόλεις στο ίδιο κείμενο! (Πύρρος). Ο Κουζινερύ λοιπόν ξέρει με βεβαιότητα ότι τα Βοδενά είναι οι αρχαίες Αιγές. Γνωρίζει βέβαια από τον ιστορικό Διόδωρο τον Σικελιώτη ότι οι πρόγονοί του, οι Γαλάτες μισθοφόροι του Πύρρου, την κατέσκαψαν το 274 π. Χ και την λεηλάτησαν άγρια για τρεις μήνες (Οι Γαλάται πυθόμενοί τινων ότι κατά τους βασιλικούς τάφους τοις τελευτηκόσι συγκατωρύχθη χρήματα πολλά κατά τινα παλιάν συνηθειαν, άπαντας ανέσκαψαν). Κάτι όμως θα πρέπει να έχει μείνει, κάτι θα έχει διασωθεί από τους βασιλικούς τάφους και τα παλάτια. Και όπου τάφοι και παλάτια εκεί και νομίσματα! Οι ντόπιοι είχαν συνήθως τέτοια νομίσματα που βρίσκαν στις γεωργικές τους εργασίες τα οποία ο Κουζινερύ ήταν διατεθειμένος να αγοράσει σε ενδιαφέρουσα τιμή. Για την τοποθεσία των Αιγών λοιπόν δεν είχε καμιά αμφιβολία. Ήταν τα Βοδενά. Για την Πέλλα όμως τα πράγματα ήταν διαφορετικά αφού δεν υπήρχε σύγχρονος οικισμός με την ονομασία αυτή. Ήταν γνωστό ότι βρισκόταν κοντά στην βόρεια πλευρά της λίμνης των Γιαννιτσών αλλά η ακριβής τοποθεσία δεν ήταν γνωστή.

Ο Κουζινερύ όμως είχει διαβάσει την Γεωγραφία του Μελετίου. Ο Γιαννιώτης Μητροπολίτης Ναυπάκτου και μετέπειτα Αθηνών Μελέτιος είχε συγγράψει στα τέλη του 17ου αιώνα την περίφημη “Γεωγραφία, Παλαιά και Νέα” η οποία και εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1728 στη Βενετία. Ανατρέχοντας στο κεφάλαιο περί Μακεδονίας προς το τέλος του Β’ τόμου διαβάζουμε ότι “άλλοι δε λέγουσιν οτι η Πέλλα να μή είναι τα Γιανιτζά, ωσάν οπού αύτη η πόλις εκατοικίθη και εθεμελιώθη εις τον καιρόν οπού άρχησαν οι Τούρκοι αλλά να ήταν εκεί οπού τανιώ λέγεται Παλάτια το οποίον φαίνεται και αληθέστερον”.

Το απόσπασμα της Γεωγραφίας του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Μελετίου που θεωρεί ότι η Πέλλα δεν ήταν τα Γιαννιτσά αλλά βρισκόταν σε μια τοποθεσία που ονομαζόταν Παλάτια. Στη τοποθεσία με το όνομα αυτό υπήρχε πράγματι μια αρχαία πρωτεύουσα της Μακεδονίας. Μόνο που δεν ήταν η Πέλλα αλλά οι Αιγές.

Μελέτιος 1

Μελέτιος 2

Στο μυαλό του Κουζινερύ λοιπόν η Πέλλα πρέπει να βρισκόταν σε μια τοποθεσία που το σύγχρονο όνομα της ήτανε Παλάτια. Πού ακριβώς όμως βρισκόταν αυτό το μέρος; Με οδηγό αυτή τη φράση του γεωγράφου Μελετίου θα προσπαθούσε να προσδιορίσει την ακριβή τοποθεσία της αρχαίας μακεδονικής πρωτεύουσας.
Στο επόμενο: Η επίσκεψη στη Βέροια και η συνάντηση με τον Μπεκέλα

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s