4. Οι περιπέτειες ενός Προξένου, ενός Πρέσβη και ενός Μητροπολίτη

Η επίσκεψη στη Βέροια και η συνάντηση με τον Μπεκέλα

Το πρώτο του ταξίδι εκτός Θεσσαλονίκης ο Κουζινερύ αποφάσισε να το συνδυάσει, ίσως και για λόγους ασφαλείας, με ένα εμπορικό καραβάνι που ετοιμαζόταν για το ετήσιο πανηγύρι του Περλεπέ (Πρίλαπος) λίγο πιο βόρεια από το Μοναστήρι. Εκείνη τη χρονιά το καραβάνι δεν θα ακολουθούσε τον συνηθισμένο και συντομότερο δρόμο που ανέβαινε βόρεια τις όχθες του Αξιού μέχρι το Γκράτσκο (αρχαίους Στόβους) και έστριβε δυτικά στο σημείο όπου χύνεται ο Εριγώνας ποταμός στον Αξιό αλλά θα πήγαινε μέσω Βέροιας και Βερμίου, Σιάτιστας, Καστοριάς και Μοναστηρίου έστω κι αν αυτός ο δρόμος ήταν λίγο μακρύτερος. Ο χειμώνας της χρονιάς εκείνης ήταν ιδιαίτερα βαρύς, μεγάλος σε διάρκεια και με πολλά χιόνια, το καθυστερημένο λιώσιμο των οποίων είχε κάνει προβληματική και επικίνδυνη τη παραδοσιακή διαδρομή μέσω Αξιού/Εριγώνα. Με την πληροφορία αυτή υπολογίζουμε ότι το ταξίδι θα πρέπει να έγινε την άνοιξη όταν δηλαδή έλιωναν τα χιόνια και φούσκωναν οι ποταμοί. Το καραβάνι με περισσότερα από 200 άλογα διάβηκε την Χρυσή Πύλη (πύλη Βαρδαρίου) υπό τις ευχές των περαστικών για καλο ταξίδι “ογκουρλέρ ολά, ογκουρλέρ ολά”.

Η Χρυσή Πύλη της Θεσσαλονίκης (Πύλη Βαρδαρίου) από όπου βγήκε το καραβάνι με τον Κουζινερύ. Την ονομάζει μάλιστα Αψίδα του Θριάμβου του Αυγούστου και του Μάρκου-Αντωνίου στο βιβλίο του υπονοώντας ότι κατασκευάστηκε για την υποδοχή των νικητών μετά τη μάχη των Φιλίππων το 42 π.Χ. 

Golden Gate.resized

Ο Κουζινερύ είχε στην υπηρεσία του ένα Γενίτσαρο για προστασία, έναν υπηρέτη και ένα ζωγράφο από την Έδεσσα ονόματι Αποστόλη, για τις επαφές του στα Βοδενά, που διέμενε όμως και δούλευε στη Θεσσαλονίκη. Σε ένα άλογο είχαν φορτώσει δυο μικρά στρώματα (σιλτέ), δυο σεντόνια, δυο κουβέρτες και μερικά σκεύη μεγειρικής, χρήσιμα τότε για τα ταξίδια εντός της οθωμανικής επικράτειας, σκεπασμένα όλα με ένα χαλί που άπλωναν στο έδαφος στις στάσεις για να ξεκουραστούν. Πήραν τον νότιο δρόμο προς Βέροια μέσω Κουλακιάς (Χαλάστρας) και με αρκετές δυσκολίες διάβηκαν τα τρία ποτάμια που χύνονται στον Θερμαϊκό (Εχέδωρο/Γαλλικό, Αξιό/Βαρδάρη και Λουδία/Καρα-Αζμάκ) ώσπου έφτασαν στην ανατολική όχθη του Αλιάκμονα όπου και κατασκήνωσαν για να περάσουν τη βραδιά. Σε όλο το ταξίδι ο Κουζινερύ σημείωνε τα μέρη που περνούσαν και τα αντιπαρέβαλε με τα αρχαία κείμενα. Προσπαθούσε να αντιστοιχήσει τις αρχαίες με τις νέες ονομασίες. Παρατήρησε ότι ο Αξιός είχε μετατοπίσει τη κοίτη του πιο δυτικά ενώ ο Αλιάκμονας πιο ανατολικά αναρωτώμενος αν στο μέλλον τα τρία ποτάμια – Αξιός, Λουδίας και Αλιάκμων – θα είχαν κοινό δέλτα στον Θερμαϊκό. Σημειώνει επίσης το παραχωμένο σε τεράστια αμμώδη έκταση πέτρινο τόξο γέφυρας κοντά στον Λουδία και αναρωτιέται αν υπάρχουν και άλλα τόξα θαμμένα βαθειά στην άμμο. Ογδόντα χρόνια αργότερα ο Ντελακουλόνς επισκεπτόμενος την περιοχή θα εκτιμήσει ότι ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη γέφυρα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας συνολικού μήκους 190 μέτρων με πάνω από δέκα μεγάλα τόξα.

Το τόξο της γέφυρας που είδε ο Κουζινερύ κοντά στον Λουδία ποταμό όπως ήταν τέλη του 19ου αιώνα (πρώτη φωτογραφία) και όπως είναι σήμερα (δεύτερη φωτογραφία)

Gefyra Platy

Γεφυρα Πλατυ

Φτάνοντας στη Βέροια το καραβάνι παίρνει την ανηφόρα του Βερμίου για Καστοριά, Μοναστήρι και Περλεπέ ενώ ο Κουζινερύ με τη συνοδεία του μπαίνουν στη πόλη. Εκεί θα καταλύσουν για τρεις μέρες στο σπίτι ενός Μπεκέλα, φίλου του Αποστόλη, που ήταν πολύ πλούσιος, εντυπωσιακά μορφωμένος και που μιλούσε άριστα την λόγια ελληνική. Ο Κουζινερύ σημειώνει ότι ο Μπεκέλας “έχαιρε της προστασίας της Αγγλίας με ένα Βεράτιο, είδος φιρμανιού, που η Πύλη χορηγούσε τότε σε όλους τούς ξένους διπλωμάτες για να απαλλάσσουν τους ραγιάδες διερμηνείς τους από φορολογία… Ο Μπεκέλας που έμενε όμως μακριά από τη Θεσσαλονίκη δεν προστατευόταν αρκετά από το αγγλικό προξενείο. Και όπως ήταν πολύ πλούσιος υπέφερε περισσότερο από τις αντιζηλίες και ενοχλήσεις των ιδίων των Ελλήνων… ταξίδευε συχνά στην Θεσσαλονίκη όπου τον είδα να πεθαίνει φτωχός… Τα παιδιά του κουρασμένα από τις διαρκείς οχλήσεις (αβανίες) μετέφεραν την εναπομείνασα περιουσία τους στην Γερμανία όπου και εγκαταστάθηκαν”. Ο Μπεκέλας ήταν λοιπόν δραγουμάνος (χριστανός διερμηνέας/μεταφραστής) του αγγλικού προξενείου σύμφωνα με τις περίφημες διομολογήσεις των δυτικών κρατών με την Οθωμανική αυτοκρατορία. Το όνομα Μπεκέλας μας παραπέμπει στο όνομα Βικέλας, γνωρίζοντας ότι ο λογοτέχνης και πρόεδρος της πρώτης Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής Δημήτριος Βικέλας είλκε την καταγωγή του από τη Βέροια (βλ. Δ. Βικέλα, Η Ζωή μου, 1908). Ο Ανδρέας Ανδρεάδης (βλ. Δημήτριος Βικέλλας, 1910) μας πληροφορεί ότι πράγματι την εποχή εκείνη υπήρχε στη Βέροια οικογένεια Μπεκέλα “αρκούντως γνωστή εις τους Μακεδόνας. Ήτο η διαπρεπεστέρα της Βεροίας”. Το ίδιο και ο Βεροιώτης Γεώργιος Χιονίδης στη μικρή αλλά σημαντική μελέτη του για την αρχοντική αυτή οικογένεια της Βέροιας (Μακεδονικά, τομος 34, 2004). Κατά τον Γεώργιο Χιονίδη ο Κουζινερύ φιλοξηνήθηκε από τον Δημήτριο Μπεκέλα, αδελφό του προπάππου του Δημητρίου Βικέλα. Ο πατέρας του, Εμμανουήλ Μπεκέλας, άλλαξε το όνομά του σε Βικέλας όταν έφτασε στη Σύρο από την Κωνσταντινούπολη όπου και παντρεύτηκε. Ο Δημήτριος Βικέλας που έζησε αρκετά χρόνια σε Λονδίνο και Παρίσι συνήθιζε να υπογράφει στο εξωτερικό σαν Bikelas που στα ελληνικά προφέρεται Μπικέλας. Το αρχοντικό όπου κατέλυσε ο Κουζινερύ, το “Μπικελάδικο”, διασωζόταν μάλιστα στη Βέροια τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 1950. Η εξωτερική του πόρτα με τα 1950 πλατυκέφαλα καρφιά ήταν ονομαστή. Σήμερα βέβαια γνωρίζουμε ότι μέρος της οικογένειας Μπεκέλα εγκαταστάθηκε στη Πέστη της Αυστροουγγαρίας ενώ άλλο μέρος μετακόμισε στη Κωνσταντινούπολη από όπου μετανάστευσε στη Σύρο μετά την Ελληνική Επανάσταση. Στη Σύρο γεννήθηκε το 1835 ο λογοτέχνης Δημήτριος Βικέλας.

Δεξιά το αρχοντικό του Μπεκέλα, το “Μπικελάδικο” όπου φιλοξηνήθηκε ο Κουζινερύ. Στην επόμενη φωτογραφία η περίφημη πόρτα του με τα 1950 καρφιά.

Μπικελάδικο1

Μπικελάδικο2

Ο Κουζινερύ παρατηρεί ότι η πιο σημαντική απασχόληση στη Βέροια είναι η παραγωγή μεγάλων προσοψιών για το μπάνιο που τα βρίσκεις “σε όλη τη Τουρκία”, από τα πιο απλά μέχρι τα πιο ακριβά. Αυτή άλλωστε ήταν και η δραστηριότητα της οικογένειας Μπεκέλα: η παραγωγή και εμπορία προσοψιών (από κάνναβη) με δραστηριότητες σε πολλές πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Εντυπωσιασμένος από τις βαθύτατες γνώσεις του οικοδεσπότη τον ρωτά πριν φύγουν από τη Βέροια αν έχει υπόψη του την τοποθεσία στην οποία αναφέρεται ο γεωγράφος Μελέτιος σχετικά με την αρχαία Πέλλα που λέγεται Παλάτια. Ο Μπεκέλας του απαντά ότι γνωρίζει καλά τη Γεωγραφία του Μελετίου αλλά ο γεωγράφος έχει κάνει λάθος στο σημείο αυτό. Γιατί η θέση Παλάτια δεν βρίσκεται βόρεια της λίμνης κοντά στα Γιαννιτσά αλλά νότια της Βέροιας και του Αλιάκμονα, στα ανατολικά Πιέρια. Προσθέτει μάλιστα ότι υπάρχουν εκεί πολλά αρχαία ερείπια και για τον λόγο αυτό η τοποθεσία έχει ονομαστεί Παλάτια! Ο Κουζινερύ δεν δίνει σημασία στη σημαντική πληροφορία του Μπεκέλα, αντίθετα με τον Γάλλο αρχαιολόγο Εζέ (Léon Heuzey) που, 80 χρόνια αργότερα, θα την επισκεφθεί και θα κάνει τις πρώτες ανασκαφές στο παλάτι που βρήκε εκεί, σπάζοντας το κεφάλι του να καταλάβει σε ποιά αρχαία μακεδονική πόλη ανήκαν τα ερείπια. Θα περάσουν όμως σχεδόν τρεις αιώνες από τη συγγραφή της Γεωγραφίας του Μελετίου για να μάθουμε ότι η τοποθεσία Παλάτια (το σημερινό χωριό Παλατίτσα δίπλα στη Βεργίνα) ήταν οι αρχαίες Αιγές και τα ερείπια που ανέφερε ο Μπεκέλας δεν ήταν άλλο από το μεγαλοπρεπές ανάκτορο του Φιλίππου!

Στο επόμενο: Η επίσκεψη σε Νάουσα και Έδεσσα

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s