7. Οι περιπέτειες ενός Προξένου, ενός Πρέσβη και ενός Μητροπολίτη

Η επίσκεψη στα Γιαννιτσά

Ο Κουζινερύ και ο μητροπολίτης Γερμανός με την συνοδεία δύο ιερέων, δυο γενιτσάρων και τριών υπηρετών ξεκινούν πρωί-πρωί από την Εδεσσα για τα Γιαννιτσά. Αφού διαβούν ένα πέτρινο γεφύρι στον Εδεσσαίο ποταμό και λίγο αργότερα ένα άλλο πολύ μεγαλύτερο ενός ποταμού “που προέρχεται από την περιοχή Καρατζιά οβασί (Karadgia Ovasi – Καρατζόβα) και φέρει το ίδιο όνομα” (Καρατζοβίτης) φτάνουν στο Παλαιόκαστρο (κοντά στη σημερινή Αραβησσό) όπου και διανυκτερεύουν. Εχει την ευκαιρία έτσι να επισκεφτεί τις περίφημες πηγές και εντυπωσιάζεται. “Ο Αρχιεπίσκοπος μου είχε πει ότι το χωριό ήταν αρκετά εύπορο γιατί οι κάτοικοι είχαν υδρόμυλους που χρησιμοποιούσαν τα νερά των πηγών”. Την επομένη το πρωί μετά τη Θεία Λειτουργία “που απέφερε πολλά στον Αρχιεπίσκοπο” συνεχίζουν για τα Γιαννιτσά. “Ήταν η εποχή του θερισμού και πολύς κόσμος δούλευε στα χωράφια. Σε όλη τη δίωρη διαδρομή (από Αραβησσό στα Γιαννιτσά) οι αγρότες βλέποντας τον Δεσπότη άφηναν τη δουλειά τους και τρέχαν να του ασπαστούν το χέρι και να πάρουν την ευχή του”. Με την αναφορά σε θερισμό καταλαβαίνουμε ότι ο Ιούνιος είχε μπει για τα καλά. Και συνεχίζει: “Τα Γιαννιτσά είναι πόλη κτισμένη από τους Τούρκους μόλις δυο λεύγες δυτικά από την Πέλλα. Κι ενώ θα υπέθετε κανείς ότι θα ήταν κτισμένη με υλικά από την αρχαία πρωτεύουσα της Μακεδονίας δεν είδαμε παρά μόνο ένα μνημείο που μάλλον προερχόταν από εκεί. Είναι μια παράσταση ενός λιονταριού που ρίχνει στο έδαφος ένα ταύρο”.

Στη πλακέτα Νο VIII σελ. 99 του 1ου τόμου ο Κουζινερύ παρουσιάζει το ανάγλυφο του λιονταριού με τον ταύρο.

Ταύρος κ Λέων

Στην ίδια πλακέτα παρουσιάζει και άλλα σχέδια αρχαίων κομματιών που παρατήρησε στην ευρύτερη περιοχή Γιαννιτσών -Πέλλας. Κάτω αριστερά βλέπουμε ένα ανάγλυφο “ζώου που μοιάζει με σφίγγα με δυο σώματα και ένα κεφάλι το οποίο πούλησα στον ζωγράφο κ Ντυμπουά (Dubois) στο Παρίσι”. Δεξιά βλέπουμε μια επιτύμβια στήλη με επιγραφή “Διονύσιος Μεγακλέους”. Στην επόμενη επιχρωματισμένη κάρτ-ποστάλ εποχής Α’ Παγκοσμίου Πολέμου βλέπουμε μια όμοια στήλη ενσωματωμένη σε κρήνη των Γιαννιτσών. Άραγε να πρόκειται για την ίδια επιτύμβια στήλη;

Σφίγγες και στήλη

Γιαννιτσα

Ο Κουζινερύ έδραξε την ευκαιρία της σύντομης παραμονής στα Γιαννιτσά για να μάθει περισσότερα για την πόλη. “Επισκέφθηκα τον μπέη που παρά το ότι καταγόταν από μια ξακουστή οικογένεια ζούσε ταπεινά σε μια πόλη που οι πρόγονοί του είχαν κτίσει”. Στη συνέχεια επισκέπτεται το μνημείο του Γαζί Εβρενός (Γαβρενός στο κείμενο) και εξιστορεί την ιστορία του. “Μετά τις δυο του νίκες επί του Σκεντέρ-μπέη και τη κατάκτηση της Μακεδονίας ο Σουλτάνος για να τον ανταμείψει του έδωσε τόσες εκτάσεις όσες μπορούσε να διανύσει ένας καβαλάρης σε μια μέρα. Αυτό που είναι όμως σίγουρα αλήθεια είναι ότι αυτή η παλιά οικογένεια ελέγχει τα πιο εύφορα εδάφη της μεγάλης πεδιάδας της Θεσσαλονίκης και της Πέλλας και έχει μεγάλη επιρροή στα πολιτικά πράγματα της χώρας”.

Αξίζει εδώ να ανοίξουμε μια μικρή παρένθεση για τον μεγάλο αυτό κατακτητή. Γνωρίζουμε σήμερα ότι ο Εβρενός απεβίωσε το 1417 στη (μυθική;) ηλικία των 129 ετών ενώ ο Σκεντέρμπεης γεννήθηκε το 1404. Θα ήταν αδύνατο λοιπόν να συναντηθούν οι δυο τους στα πεδία των μαχών. Ο Εβρενός, ηγέτης των Γαζήδων πολέμαρχων του Ισλάμ (είδος ελαφρού ακριτικού ιππικού που ενεργούσε στα σύνορα της οθωμανικής επικράτειας, οι Uc Beg) άφησε τη σφραγίδα του από τον Εβρο μέχρι την Αδριατική και την Πελοπόννησο κατακτώντας το μεγαλύτερο μέρος της Θράκης, της Μακεδονίας και της Ιλλυρίας. Κατά τον Τούρκο περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή είχε κατακτήσει 760 μκρές και μεγάλες πόλεις και κάστρα. Μερικοί υποστηρίζουν ότι το όνομά του είναι παραφθορά του ελληνικού ονόματος Ουρανός (Αυγερινός κατά Ε. Στουγιαννάκη) και ήταν χριστιανός εξωμότης. Οι επτά γιοί του συνέχισαν τις κατακτήσεις του και ίσως ο προφορικός θρύλος να του απέδωσε και άλλα ανδραγαθήματα που προσωπικά δεν έκανε και στα οποία αναφέρεται ο Κουζινερύ. Ελαβε όμως μέρος στη περίφημη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου το 1389 εναντίον των Σέρβων η οποία καθώρισε τη μοίρα της Βαλκανικής για πολλούς αιώνες. Μνημεία του σώζονται στη Τραϊανούπολη (σημερινά Λουτρά) στον Εβρο καθώς επίσης και στη Κομοτηνή αλλά αποφάσισε το 1385 να εγκατασταθεί οριστικά στα Γιαννιτσά με την κατάληψη όλης της περιοχής και των γειτονικών πόλεων. Η Έδεσσα εικάζεται ότι έπεσε στο στρατό του Εβρενός περί το 1389. Στα Γιαννιτσά ίδρυσε αγαθοεργά ιδρύματα (βακούφια). Εκεί βρίσκεται και το μαυσωλείο του καθώς επίσης και τάφοι δυο γιών του. Η ατείχιστη Yenice-i Vardar όπως την ονόμασε ο Εβρενός (Νέα πόλη του Βαρδάρη) κατέστη το λατρευτικό κέντρο και ιερή πόλη για τους Μωαμεθανούς της Μακεδονίας με πολλούς προσκυνητές να επισκέπτονται το μαυσωλείο κάθε χρόνο. Η οικογένεια του Εβρενός ήταν η μόνη οικογένεια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που είχε προνόμοια εφάμιλλα των αυτοκρατορικών οικογενειών. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν απόγονοι των διαφόρων κλάδων της οικογένειας (όπως οι Εβρενόσογλου και οι Χατζηεβρενόσογλου). Οι τελευταίοι απόγονοι του εγκατέλειψαν την Μακεδονία μετά την απελευθέρωση.

Το μαυσωλείο του Γαζί Εβρενός όπως φαίνεται σε φωτογραφία του 1935 (στο κέντρο και λίγο δεξιά)

Γιαννιτσα Εβρενος

Αριστερά η σαρκοφάγος του Εβρενός σε φωτογραφία του 1885 κατά την τότε ανακαίνιση του μαυσωλείου και μεταροπή του σε τέμενος. 

Σαρκοφάγος Εβρενός

Το μαυσωλείο όπως είναι σήμερα μετά την τελευταία ανακαίνιση

Μαυσωλείο2

Ας επιστρέψουμε όμως στη περιήγηση του Κουζινερύ. Μετά τα Γιαννιτσά και αφού αποχαιρέτησαν τον Μητροπολίτη, αυτός και η συνοδεία του ξεκίνησαν για την Πέλλα. Σε όλη τη διαδρομή στα αριστερά του δρόμου είχε καπνοχώραφα. “Η καλλιέργεια αυτή αποτελεί τον πλούτο της περιοχής” παρατηρεί. “Η ποικιλία καπνού λέγεται Βαρντάρ Γενιτσέ τουτούν ενώ η καλύτερη ποιότητα καρα-σου Γενιτσέ…Ο Αρχιεπίσκοπος μας είχε συστήσει να βρούμε τον ιερέα του χωριού και τον σούμπαση που διαχειρίζεται όλες τις εκμεταλλεύσεις της περιοχής οι οποίες ανήκουν στον πρωτότοκο κλάδο της οικογένειας Εβρενός που κατοικεί στη Θεσσαλονίκη (ο Μπαράκ μπέης ήταν ο πρώτος γιός του Εβρενός). Οι εξήντα συνολικά εκμεταλλεύσεις έχουν το ίδιο μέγεθος. Ο ιδιοκτήτης μπέης παρέχει ένα ζευγάρι βόδια για τη δουλειά στον κάθε μικροκαλλιεργητή-ενοικιαστή (σημ. σύνηθες και στη Γαλλία σύστημα, το métayage) ο οποίος κρατά για τον εαυτό του ένα συμφωνημένο μέρος της σοδειάς. Οι μικροκαλλιεργητές-ενοικιαστές έχουν την υποχρέωση όμως να δουλεύουν και σε διάφορα κοινωφελή έργα. Έχουν το δικαίωμα να ορίζουν και έναν κιαγιά (εκπρόσωπο) για να τους υποστηρίζει σε τυχόν άδικες αποφάσεις του σούμπαση. Αλλά οι μπέηδες επιλέγουν συνήθως για την δουλειά του σούμπαση άτομα ακέραια και με πείρα”.

Στο επόμενο: η επίσκεψη στη Πέλλα

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s