12. Οι περιπέτειες ενός Προξένου, ενός Πρέσβη και ενός Μητροπολίτη

Η καταδίωξη του Μητροπολίτη Μελετίου στη Θεσσαλονίκη

Το τάγμα των Λαζαριστών μοναχών ιδρύθηκε to 1625 στη Γαλλία από τον Βενσάν ντε Πώλ (Vincent de Paul) με στόχο τη περίθαλψη και διακονία των πτωχών και κατατρεγμένων. Η Καθολική εκκλησία τον έχει ανακηρύξει Άγιο (Saint Vincent de Paul). Η πρώτη έδρα των μοναχών ήταν ένα παρεκκλήσι της περιοχής Σαιν Λαζάρ (Saint Lazare) δίπλα στο Ι.Ν. του Αγίου Λαζάρου στο Παρίσι. Από εκεί προέρχεται και το όνομά τους. Οι Λαζαριστές έρχονται στη Θεσσαλονίκη το 1783 και εγκαθίστανται στον ναό που έχουν ήδη ανεγείρει οι Ιησουίτες μοναχοί το 1742 στην εσωτερική αυλή του γαλλικού προξενείου στην οδό Φράγκων (Φραγκομαχαλάς). Στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο βρισκόταν τότε και η γαλλική προξενική κατοικία που επικοινωνούσε με τον αυλόγυρο. Ο παλιός ναός με την προξενική κατοικία και οι γειτνιάζουσες οικοδομές καταστράφηκαν το 1839 από μια μεγάλη πυρκαγιά. Ο ναός ξαναχτίστηκε το 1899 ακριβώς στην ίδια θέση σε σχέδια του περίφημου αρχιτέκτονα Βιταλιάνο Ποζέλι. Σ’αυτό το τετράγωνο θα στηθεί το καλοκαίρι του 1790 το σχέδιο για τη σύλληψη του Μελετίου. Ας σημειωθεί ότι η Μονή Λαζαριστών που βρίσκεται στη Σταυρούπολη και η οποία ιδρύθηκε έναν αιώνα αργότερα δεν έχει καμμιά σχέση με τα γεγονότα της περιόδου στην οποία αναφερόμαστε.

Αριστερά σημερινή φωτογραφία του τετραγώνου όπου βρίσκονταν τον 18ο αιώνα το γαλλικό προξενείο, η προξενική κατοικία και ο καθολικός ναός των Λαζαριστών στο κέντρο της εσωτερικής αυλής μεταξύ των οδών Φράγκων και Καθολικών στη Θεσσαλονίκη. Μέσα στον κύκλο βρίσκεται ο νέος ναός στο ίδιο ακριβώς σημείο. Το βέλος δείχνει την μοναδική είσοδο στον αυλόγυρο του ναού. Στη διπλανή φωτογραφία η είσοδος όπως είναι σήμερα.

Kath Ekklisia kai Eisodos.resized

Τα γεγονότα, όπως τα περιγράφει ο Κουζινερύ στην απαντητική επιστολή προς τον πρέσβη, ειναι καταιγιστικά θυμίζοντας αστυνομικό μυθιστόρημα. Ενας ιερωμένος, πατριαρχικός έξαρχος, στέλλεται από την Κωνσταντινούπολη στη Θεσσαλονίκη για να βοηθήσει στη σύλληψη του Μητροπολίτη Βοδενών. Ο έξαρχος πληροφορείται ότι ο Μελέτιος κρύβεται στο πρεσβυτέριο των Λαζαριστών, δηλαδή στο σύνηθες οίκημα δίπλα από τους ναούς όπου διαμένουν οι (άγαμοι) καθολικοί ιερείς. Οργανώνεται λοιπόν ένα σχέδιο παγίδευσης του Μελετίου μέσα στο συγκρότημα του καθολικού ναού. Το σχέδιο προβλέπει την είσοδο δύο ατόμων για την επιτυχή έκβαση της επιχείρησης: του πατριαρχικού εξάρχου και ενός δικαστικού λειτουργού κατόπιν συνεννοήσεως με τον δικαστή της πόλης. Ο αυλόγυρος στον οποίο βρίσκεται ο καθολικός ναός έχει μια και μοναδική είσοδο που ελέγχεται από τους ιερείς του ναού. Ο έξαρχος για να μπει στο πρεσβυτέριο θα προσποιηθεί ότι είναι ένας γνωστός του Μελετίου που ήρθε να γευματίσει μαζί του. Ο οθωμανός δικαστικός θα εισέλθει λίγο αργότερα χρησιμοποιώντας επίσημο φιρμάνι. Το σχέδιο προβλέπει ότι ο δικαστικός θα παρουσιαστεί την ώρα που ο έξαρχος θα παίρνει το γεύμα του με τον Μελέτιο. Ο Μελέτιος θα βρεθεί ξαφνικά αντιμέτωπος με τον δικαστικό την ώρα του φαγητού και μη μπορώντας να κάνει διαφορετικά θα παραδοθεί: “Ο έξαρχος έχοντας μάθει ότι ο μητροπολίτης κρυβόταν στους Λαζαριστές προσποιήθηκε ότι ήταν φίλος του και έτσι μπήκε στο πρεσβυτέριο. Το σχέδιό του ήταν να φέρει τον μητροπολίτη πρόσωπο με πρόσωπο με ένα δικαστικό λειτουργό έτσι ώστε να αναγκαστεί να παραδοθεί”. Ολα βαίνουν όπως έχουν σχεδιαστεί με μια μόνο διαφορά. Ο Μελέτιος την τελευταία στιγμή υποψιάζεται ότι κάτι δεν πάει καλά και εξαφανίζεται λίγο πριν κάνει την εμφάνισή του ο οθωμανός δικαστικός. Όπως η προξενική κατοικία του Κουζινερύ ήταν δίπλα στη Μονή ο δικαστικός υποψιάζεται ότι ο Μελέτιος διέφυγε στη προξενική κατοικία του Κουζινερύ όπου κρυβόταν παλιότερα. Δικαιολογείται στους ιερείς ότι έχει γίνει κάποιο λάθος και ζητά αμέσως να επισκεφτεί την προξενική κατοικία. “Ο δικαστικός παρουσιάστηκε στο πρεσβυτέριο όπου επρόκειτο να γευματίσει ο μητροπολίτης με τον έξαρχο αλλά δεν μπόρεσε τελικά να τον δει. Το όργανο της τάξης αφού δικαιολογήθηκε ότι είχε κάνει λάθος θέλησε να έλθει να μου μιλήσει στο σπίτι μου”. Και ο Κουζινερύ συνεχίζει “Τον έφεραν στο σπίτι μου και εκεί μου έδειξε ένα φιρμάνι και το γράμμα της Εξοχότητάς Σας. Του πρόσφερα να κοιτάξει παντού στο σπίτι μου, όχι γιατί είχα υποχρέωση, αλλά για να πείσει τον ανώτερό του που υποψιαζόταν ότι τον έκρυβα εγώ. Ο δικαστικός αποσύρθηκε χωρίς άλλες διατυπώσεις. Αργότερα ο Μουλάς μου έδωσε μια γραπτή βεβαίωση ότι ο μητροπολίτης δεν ήταν στο σπίτι μου”. Κλείνοντας το γράμμα ο Κουζινερύ διαβεβαιώνει τον πρέσβη ότι ο “μητροπολίτης έχει διάφορες κρυψώνες”.

Ο Μελέτιος κατορθώνει λοιπόν να ξεφύγει από την παγίδα που του έχουν στήσει και με την βοήθεια του Κουζινερύ και την ηθική συμπαράσταση του πρέσβη συνεχίζει να κρύβεται από τις οθωμανικές και εκκλησιατικές αρχές για πολλούς ακόμη μήνες. Τη συνέχεια της υπόθεσης θα την μάθουμε από μιαν άλλη επιστολή του Κουζινερύ προς τον πρέσβη που έγραψε ένα χρόνο αργότερα, τον Ιούλιο του 1791: “Ο μητροπολίτης Βοδενών πέρασε πολλούς μήνες εκτός της οικίας μου και δεν ήταν εδώ όταν ο απεσταλμένος του Πατριάρχη με επισκέφτηκε. Αφού ο Πατριάρχης είχε εκλέξει άλλον στα Βοδενά και αφού ο τέως μητροπολίτης είχε απογυμνωθεί του τίτλου του και μπορούσε πλέον να περιφέρεται ελεύθερα αποφάσισα να τον υποδεχτώ στο σπίτι μου σαν φίλο και σαν δάσκαλο των ελληνικών”. Σύμφωνα με τον πρόξενο έχει εκλεγεί κάποιος άλλος τώρα Μητροπολίτης Βοδενών και ο Μελέτιος μπορούσε πλέον να κυκλοφορέι ελεύθερα κι έτσι τον φιλοξενεί στο σπίτι του σαν δάσκαλο των ελληνικών. Δυστυχώς δεν δίνει την ημερομηνία της εκλογής του διαδόχου του. Σύμφωνα με τα έως σήμερα γνωστά στοιχεία τον αύγουστο του 1790 το Πατριαρχείο εξέλεξε τον Τιμόθεο στη θέση του Μελετίου αν και στους επισκοπικούς καταλόγους της Ι. Μ. Εδέσσης κ Πέλλης παρεμβάλλεται κατά παράδοξο τρόπο και κάποιος Μητροπολίτης Νεκτάριος μεταξύ τους. Στην ίδια επιστολή ο Κουζινερύ θα ζητήσει έμμεσα την διαμεσολάβηση του πρέσβη Σουαζέλ-Γκουφφιέ στον Πατριάρχη Νεόφυτο Ζ’ πλέκοντας το εγκώμιο του Μελετίου: “Το ταλέντο και η ποιότητα του ανδρός με έκαναν να ενδιαφερθώ για την τύχη του. Είμαι πεπεισμένος ότι ο Πατριάρχης δεν θα αρνιόταν στην Εξοχότητά Σας να του χορηγήσει αμνηστία και συγχώρεση των λαθών που όμως δεν έκανε αν κρίνουμε από την έκφραση της λύπης του λαού των Βοδενών. Κάνω αυτή τη παράκληση γιατί γνωρίζω την εκτίμηση που τρέφει η Εξοχότητά Σας στα άτομα που καλλιεργούν τα γράμματα όπως ο μητροπολίτης Βοδενών και που είναι άψογοι. Εάν όμως η Εξοχότητά Σας κρίνει ότι δεν πρέπει να φιλοξενώ τον μητροπολίτη τότε θα τον προτρέψω να πάει στη Κωνσταντινούπολη να συναντήσει τους γονείς του όπως επιθυμεί. Αλλά η πρώτη του επιθυμία είναι να μείνει μακριά από τον άνθρωπο που άδικα έγινε ο εχθρός του.” Ο Κουζινερύ φαίνεται πεπεισμένος ότι ο Μελέτιος είναι αθώος για τις κατηγορίες που έχουν εκτοξευτεί εναντίον του και τις οποίες υιοθέτησε ο Νεόφυτος Ζ’. Δυστυχώς δεν αναφέρει τι κατηγορίες μπορεί να είναι αυτές. Ο λαός όμως των Βοδενών φαίνεται ότι έχει μετανιώσει και εκφράσει τη λύπη του πράγμα που κατά τον Κουζινερύ αποδεικνύει ότι είναι αθώος για τα σφάλματα που του προσάπτουν.

Η Ροτόντα που ονομάζει Ιερό των Καβείρων ο Κουζινερύ στο βιβλίο του

Rotonda Cousinery.resized

Στο επόμενο: Η Γαλλική Επανάσταση βάζει τέλος στη συνεργασία των τριών – Η παραίτηση του Μελετίου – Ο τροχός της ζωής

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s