13. Οι περιπέτειες ενός Προξένου, ενός Πρέσβη και ενός Μητροπολίτη – τελευταίο μέρος

Ο τροχός της ζωής

Ο Μελέτιος μετά τις έντονες περιπέτειες και τα κυνηγητά βρίσκεται ελεύθερος αλλά χωρίς βιοποριστικές πηγές. Ζει πια χάρη στη φιλοξενία του προστάτη του Γάλλου προξένου και τα μαθήματα ελληνικών που του παραδίδει. Ετσι τίθεται στην υπηρεσία του προξένου και εμμέσως και στην υπηρεσία του κόμη Σουαζέλ-Γκουφφιέ. Σε επιστολή του Οκτωβρίου 1791 ο Κουζινερύ αναφέρει “ότι η αποστολή (δύο πράσινων κιόνων) θα γίνει το χειμώνα γιατί το καλοκαίρι υπάρχουν πολλοί Τούρκοι έξω τα βράδια και υπάρχει κίνδυνος να αποκαλυφτεί τόσο ο πωλητής όσο κι εγώ ενώ το χειμώνα δεν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος. Ο μητροπολίτης Βοδενών κι εγώ δεν παραμελούμε τίποτα για τις έρευνες που σας ενδιαφέρουν”. Το Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς ο Γάλλος πρέσβης γράφει στον Κουζινερύ ότι θα “ήθελα να εκφράσω την ευαρέσκειά μου στον μητροπολίτη Βοδενών για το ενδιαφέρον που δείχνει για την επιτυχή έρευνα των αρχαιοτήτων”.

Ακουαρέλα του 1789 που δείχνει τη φόρτωση των μαρμάρων του Σουαζέλ-Γκουφφιέ στη Κωνσαντινούπολη με προορισμό την Μασσαλία.

Aquarelle Hillaire 1789

Είναι ήδη τέλος του 1791. Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 έχει σαρώσει απ’άκρη σ’άκρη τη Γαλλία και νέες ιδέες προβάλλουν στη Δύση. Ο δεύτερος ρωσοτουρκικός πόλεμος πλησιάζει στο τέρμα του. Ο Ιωσήφ ΙΙ της Αυστρίας, σύμμαχος της Αικατερίνης της Μεγάλης στον πόλεμο εναντίον της Τουρκίας, έχει ήδη κλείσει ειρήνη με τον σουλτάνο διαφυλάσσοντας τα λίγα κέρδη του πολέμου. Αισθάνεται ένα νέο κίνδυνο να έρχεται από δυσμάς με πρώτο θύμα την αδερφή του Μαρία Αντουανέττα. Η Μεγάλη Αικατερίνη από τη μεριά της δύσκολα θα μπορέσει να υλοποιήσει το μεγαλόπνοο σχέδιο του πρίγκηπα Ποτέμκιν για παλινόρθωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στεφανώνοντας αυτοκράτορα και συνεχιστή της αυτοκρατορίας τον εγγονό της Κωνσταντίνο στην Αγία Σοφία στη Κωνσαντινούπολη. Εχει ήδη κατακτήσει όλες τις βόρειες ακτές της Μαύρης θάλσσας μέχρι τον Δνείστερο ποταμό και αισθάνεται αρκετά ευχαριστημένη. Τον Ιανουάριο του 1792 θα κλείσει ειρήνη με τους Οθωμανούς στο Ιάσιο της (τότε) Μολδαβίας διασφαλίζοντας τα μεγάλα κέρδη της. Ο πράκτοράς της Λουίτζι Σωτήρης έχει καταφέρει να ξεσηκώσει τους Σουλιώτες που αρχίζουν την πολυετή αναμέτρηση με τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων που θα τους οδηγήσει τελικά σε οδυνηρό ξεριζωμό. Ο νέος σουλτάνος Σελίμ Γ’ επιθυμούσε κι αυτός να τελειώσει τον πόλεμο που άρχισε ο προκάτοχός του Αμπντούλ Χαμίτ για να μεταρρυθμίσει την αυτοκρατορία που παράπαιε.

Ποια είναι η τύχη όμως των πρωταγωνιστών μας σε έναν κόσμο που σείεται; Ο πρέσβης Σουαζέλ-Γκουφφιέ θα αρνηθεί τις σημαντικές θέσεις που του προτείνει το νέο καθεστώς, Ρώμη, Βιέννη, Λονδίνο. Θέλει να παραμείνει στην ανατολή, στη Κωνσταντινούπολη. Η παθητική αντίσταση θα τον φέρει σε πλήρη ρήξη με τη νέα επαναστατική κυβέρνηση και θα αντικασταθεί το φθινόπωρο του 1792. Θα αναχωρήσει τελικά αρχές 1793 σαν φυγάς πάνω σε ένα άλογο εξόριστος στη Ρωσία. Στο δρόμο προς τη Πετρούπολη θα μάθει για τον αποκεφαλισμό του Λουδοβίκου του 16ου και της Μαρίας Αντουανέττας. Εκεί του παρέχει άσυλο η Μεγάλη Αικατερίνη και του προσφέρει εκτάσεις στη Λιθουανία. Ο Κουζινερύ θα κατηγορηθεί σαν εχθρός της Επανάστασης το 1792 από τους συμπατριώτες του της Θεσσαλονίκης και θα παυτεί από πρόξενος το 1793. Την επόμενη χρονιά θα καταδικαστεί ερήμην σε θάνατο στη γενέτειρά του Μασσαλία και θα καταφύγει στα αδέλφια του στη Σμύρνη, κι αυτός ένας άλλος φυγάς. Και ο Μελέτιος, ο πρώτος φυγάς της ιστορίας μας; Ευρισκόμενος στο μέσον μιας τεράστιας καταιγίδας όπου χάνονταν τα στηρίγματά του θα εξομαλύνει τις σχέσεις του με την Μητέρα Εκκλησία. Θα υποβάλει στις 29 Αυγούστου 1792 στη Κωνσταντινούπολη το εξής γράμμα παραίτησης από τη θέση του Μητροπολίτη Βοδενών:

“Δια του παρόντος ενυπογράφου και εσφραγισμένου γράμματος η ταπεινότης η εμή δηλοποιεί ότι παραιτείται οικιοθελώς και απαραβιάστως της ελεηθείσης αυτή επαρχίας, αγιωτάτης μητροπόλεως Βοδενών, προς την κοινήν μητέρα / και ευεργέτιδα αγίαν Χ(ριστο)ύ Εκκλησίαν, φανερούσα τε και βεβαιούσα, ότι ουκ έχει εις το εξής μηδεμίαν / μετοχήν της επαρχίας εκείνης προσυποσχομένη τε άμα ότι ουδέποτε κινήσει αγωγήν τινα, ήτοι αμέσως ή / και εμμέσως εν όλη τη ζωή αυτής προς το επαναλαβείν την επαρχίαν ταύτην Βοδενών, ως αυθορμήτως / και εθελουσίως νυν παραιτουμένη της ρηθείσης επαρχίας προς την αγίαν του Χ(ριστο)ύ εκκλησίαν. Οθεν και / εις ένδειξιν της τοιαύτης οικειοθελούς παραιτήσεως αυτής, και απαραβιάστου απελευθερώσεως της αγιωτά/της Μητροπόλεως Βοδενών, ποτέ επαρχίας αυτής γέγραπται το παρόν ενυπόγραφον εσφραγισμένον της παρ/αιτήσεώς μου αποδεικτικόν γράμμα, και δέδοται προς την αγίαν του Χ(ριστο)ύ εκκλησίαν εις διηνεκή την βεβαίωσιν / ,αψsβ’ αυγούστου κθ’”

Η επιστολή παραίτησης βρέθηκε τελευταία στον κώδικα Θ’ , σελ. 33 του Οικουμενικού Πατριαρχείου χάρη στην έρευνα της κ. Δήμητρας Γαλανοπούλου. Ηταν άγνωστη μέχρι σήμερα και συμπληρώνει ένα μεγάλο κενό. Η επιστολή παραίτησης εξηγεί επίσης την έλλειψη πράξης καθαίρεσης του Μητροπλίτη Μελετίου. Απλά φαίνεται ότι δεν υπήρξε ποτέ καθαίρεση αντίθετα με την πληροφορία που δίνει η Εκκλησιαστική Αλήθεια της 24ης Νοεμβρίου 1882 ότι δηλαδή “…πατριαρχούντος Νεοφύτου του από Μαρωνείας (ο Μελέτιος) καθηρέθη…”. Ενα ερώτημα για τους ειδήμονες φυσικά είναι πως εξελέγη Μητροπολίτης Βοδενών ο Επίσκοπος Ελυθερουπόλεως Τιμόθεος τον Αύγουστο του 1790 ελλείψει προηγούμενης απόφασης καθαίρεσης ή επιστολής παραίτησης του Μελετίου. Η επιστολή παραίτησης πάντως πιστοποιεί την αναθέρμανση των σχέσεων του Μελετίου με τον Πατριάρχη Νεόφυτο Ζ’. Ο τελευταίος θα βρεθεί, με τη σειρά του, στο μάτι του κυκλώνα με την αναγκαστική παραίτησή του την 1η Μαρτίου 1794 απο τον πατριαρχικό θρόνο. Κύριος λόγος ήταν η αντίδραση “των εν Κωνσταντινουπόλει ενδημούντων αρχιερέων”, των κοινώς λεγομένων γερόντων, στην προσπάθεια του να αποπέμψει τους ζωηρότερους αρχιερείς στις εκκλησιαστικές επαρχίες. Μια περίπτωση από αυτές ήταν σίγουρα και αυτή του Μελετίου.

Οι παλιοί λέγανε ότι η ζωή είναι τροχός που μια σε ανεβάζει και μια σε κατεβάζει. Αυτό συνέβη και με όλους τους πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας. Ο Νεόφυτος εκλήθη πάλι το 1798 στον πατριαρχικό θρόνο. Τρεις μήνες πριν από τη λήξη της δεύτερης θητείας, τον μήνα Μάρτιο του 1801 “…οι ενδημούντες αρχιερείς και αδεία του παναγιωτάτου και σεβασμιωτάτου ημών αυθέντου και δεσπότου του οικομενικού πατριάρχου κυρίου Νεοφύτου συνελθόντες εν τω πανσέπτω πατριαρχικώ ναώ του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του τροπαιοφόρου και ψήφους κανονικάς προβαλλόμενοι εις εύρεσιν και εκλογήν αξίου και αρμοδίου προσώπου του αναδεξομένου την αρχιερατικήν προστασίαν και ποιμαντικήν ράβδον της αγιωτάτης ταύτης μητροπόλεως (σημ. Νεοκαισαρείας και Ιναίου) πρώτον μεν εθέμεθα τον πανιερώτατον μητροπολίτην πρώην Βοδενών, συνάδελφον ημών αγαπητόν κυρ Μελέτιον…”. Έτσι ο Μελέτιος θα επανεκλεγεί μητροπολίτης, στη Νεοκαισάρεια του Πόντου αυτή τη φορά. Τελευταία γραπτή μαρτυρία που τον αφορά είναι η συμμετοχή του ως Μητροπολίτη Καισαρείας της Καπαδοκίας πλέον στην εκλογή του Θεοδοσίου στη Μητρόπολη Λαρίσης και Τυρνάβου το 1818. Στη Καισάρεια της Καπαδοκίας “θα εκμετρήσει τον βίον του” όπου και θα ταφεί.
Ο Κουζινερύ θα επανέλθει στη Γαλλία μετά την Παλινόρθωση και την παραγραφή των πράξεων του επαναστατικού καθεστώτος από τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη και θα ονομαστεί ξανά πρόξενος στη Θεσσαλονίκη το 1814. Θα συνταξιοδοτηθεί το 1819 και θα αρχίσει τη συγγραφή βιβλίων και δοκιμίων στο Παρίσι. Θα γίνει ακαδημαϊκός και θα αναγνωριστεί ως ένας από τους κορυφαίους νομισματολόγους της εποχής. Θα αφήσει τη τελευταία του πνοή τον Ιανουάριο του 1833 στο Παρίσι. Ο κόμης Σουαζέλ-Γκουφφιέ θα επανέλθει κι αυτός στη Γαλλία του Ναπολέοντα και θα ξοδέψει μιαν άλλη περιουσία για να συγκεντρώσει τα αγαπημένα του μάρμαρα από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Θα τα μεταφέρει στο Παρίσι με στόχο να κτίσει ένα ειδικό μουσείο γι αυτά. Θα ξαναβρεί το τίτλο του ακαδημαϊκού και θα συνεχίσει την έκδοση των άλλων τόμων του βιβλίου του “Γραφικό ταξίδι στην Ελλάδα”. Θα κλείσει τα μάτια του το 1817.

Ένας γιος μικροαστού δικηγόρου της Μασσαλίας που έγινε πρόξενος στη Θεσσαλονίκη, ένας πλούσιος Γάλλος αριστοκράτης που έγινε πρέσβης στη Κωνσταντινούπολη και ένας φτωχός Κώος που έγινε μητροπολίτης Βοδενών, συνέδεσαν απρόβλεπτα τις τύχες τους για λίγο σε μια εποχή κοσμοϊστορικών ανακατατάξεων και τριγμών που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας. Είναι από τα παιχνίδια που παίζει καμιά φορά η ζωή και μοιάζουν σαν παραμύθια.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s