Ο Ψηλός Βράχος το 1860

Από τους επισκέπτες της Εδεσσας των περασμένων χρόνων σχεδόν κανείς δεν έδωσε μεγάλη σημασία στην εξαιρετική τοποθεσία του Ψηλού Βράχου. Τα άλλα αξιοθέατα της πόλης μας, όπως οι καταρράκτες, το Κιουπρί ή ο υδρόμυλος στους σημερινούς μικρούς καταρράκτες τραβούσαν την προσοχή τους και μαγνήτιζαν τον φωτογραφικό τους φακό ή το ζωγραφικό τους ταλέντο. Υπήρξε όμως ένας επισκέπτης που θαύμασε και απαθανάτισε τόσο τον επιβλητικό βράχο όσο και την θέα απ αυτόν. Κι αυτός ο επισκέπτης ήταν μια γυναίκα: η Μαίρη Γουώκερ (Mary Adelaïde Walker). Ηταν το καλοκαίρι του 1860 όταν αυτή η Αγγλίδα ερασιτέχνης αλλά ταλαντούχα ζωγράφος βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη για δυο χρόνια. Τότε της δόθηκε η ευκαιρία να επισκεφτεί την Εδεσσα και μάλιστα δυο φορές, το 1860 και το 1861. Είχε πάει στη Κωνσταντινούπολη στα μέσα της δεκαετίας του 1850 συνοδεύοντας τον αδελφό της ιερέα που στάλθηκε να ανεγείρει ένα ναό της Αγγλικανικής εκκλησίας στη πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο. Γοητεύθηκε από την Πόλη και την ζωή εκεί, από τον παράξενο για μια δυτική γυναίκα ρυθμό και τρόπο ζωής αλλά και από τις βυζαντινές αρχαιότητες που έβρισκε διάσπαρτες στις γειτονιές. Ετσι αποφάσισε να παρατείνει την αρχικά προσωρινή παραμονή της για περίπου …σαράντα χρόνια. Αλλωστε δεν είχε οικονομικό πρόβλημα γιατί με τον πρόωρο θάνατο του συζύγου της βρέθηκε με μια αρκετά μεγάλη περιουσία και χωρίς υποχρεώσεις στο Λονδίνο. Ηταν η πρώτη δυτική γυναίκα μάλιστα που πήρε άδεια να εισέλθει στα ενδότερα του παλατιού για να ζωγραφίσει την Φατιμέ Σουλτάνα, κόρη του σουλτάνου Αμπντούλ Μεσίντ. Το αστείο είναι ότι σύμφωνα με τα μουσουλμανικά έθιμα ακόμη και το ζωγραφισμένο πρόσωπο γυναίκας δεν έπρεπε να ειδωθεί από άνδρα. Γι αυτό και ο αναρτημένος πίνακας στο παλάτι ήταν καλυμμένος με ένα μεταξωτό ύφασμα ώστε να μη μπορούν οι άρρενες να δουν το πρόσωπο της ωραίας πριγκηποπούλας!

Το 1860 λοιπόν, όταν ο οικοδεσπότης της Αγγλος πρόξενος στη Θεσσαλονίκη Τσάρλς Κάλβερτ (Charles Calvert) πήρε μετάθεση για το Μοναστήρι, την προσκάλεσε να τον συνοδεύσει με τη σύζυγό του στο ταξίδι. Η Μαίρη Γουώκερ δεν θα έχανε μια τέτοια ευκαιρία. Το “πολυάνθρωπο και πολύχρωμο καραβάνι” – με τα υψηλά πρόσωπα, τους υπηρέτες και τους οπλισμένους Αλβανούς που έθεσε στη διάθεση του προξένου ο πασάς της Θεσσαλονίκης – ξεκίνησε Αύγουστο μήνα από τη Χρυσή Πύλη για το μεγάλο ταξίδι. Αφού διέσχισαν την άδενδρη, αμμώδη και κουραστική πεδιάδα, το απόγευμα της τρίτης μέρας πλησίασαν στην Έδεσσα ακολουθώντας τα ίχνη της παλιάς Εγνατίας Οδού. Τελικά “φτάσαμε σε ένα στέρεο, φαρδύ και στριφογυριστό δρόμο ανάμεσα σε οπωρώνες, αμπέλια, μπαχτσέδες με καλαμπόκια και συκιές. Εδώ κι εκεί έβλεπες λεύκες, καρυδιές, καστανιές, οξιές και βελανιδιές”.
Μέσα στη πόλη οδηγούσε με πολύ προσοχή το άλογο στα δύσκολα σοκάκια μη χτυπήσει στις χαμηλές στέγες των μαγαζιών της αγοράς πηγαίνοντας προς το “παλάτι του Αρχιεπισκόπου” που τους περίμενε. Τότε μητροπολίτης ήταν ο Νικόδημος Α’ ο Τενέδιος στην αρχή της ποιμαντικής του θητείας. “Ο οικοδεσπότης μας προϋπάντησε μπροστά στη σκάλα του μεγάρου και με πολύ ευγένεια μας οδήγησε στην αίθουσα υποδοχής για το συνηθισμένο καφέ και μετά από τις εθιμοτυπικές κουβέντες πήγε να επιβλέψει τους ιερείς στο στρώσιμο του βραδινού τραπεζιού στη διπλανή αίθουσα. Το δείπνο ήταν πλούσιο και εξαιρετικό: ψάρι από τα γειτονικά ποτάμια, πουλερικά, βραστό και ψητό αρνάκι, λαχανικά, ριζόγαλο και γιαούρτι που τόσο συνηθίζεται στην Ανατολή. Είχε και ολόφρεσκα ροδάκκινα από τον κήπο της Αρχιεπισκοπής, γλυκά σταφύλια από τις πλαγιές των διπλανών λόφων, καλό κρασί της περιοχής και λευκό ψωμί. Αλλά το σημαντικότερο ήταν αυτή η γλυκειά αίσθηση δροσιάς και ηρεμίας που έφερνε ο ήχος των υδάτων. Καταρράκτες έτρεχαν κάτω από τα παράθυρα και ήταν ανακουφιστικό να τους ακούς μετά το μεγάλο ταξίδι στη καυτή και αμμώδη πεδιάδα του Βαρδάρη”. Και συνεχίζει: “Η ομορφιά της πόλης διαλαλείται από όλους ακόμη και από τους μη ενθουσιώδεις εμπόρους. Το πανόραμα όμως που αποκαλύπτεται μπροστά σου στη δροσιά του πρωϊνού ξεπερνά κάθε προσδοκία…στο βάθος της πλατειάς πεδιάδας πέρα από την ελαφριά γαλάζια ομίχλη φαίνεται μια ασημένια ανταύγεια – ο κόλπος της Θεσσαλονίκης”. Δίπλα παρατηρεί ένα “βράχο στη κορυφή του οποίου βρίσκονται γραφικά σπιτάκια με κόκκινες σκεπές και κατάλευκα επάνω δώματα με σεντόνια να ανεμίζουν στο ελαφρύ αεράκι. Ενα χαραγμένο στο βράχο μονοπάτι κατεβαίνει στο κάμπο και διακρίνεις Αλβανούς με την άσπρη φουστανέλλα και τα γυαλιστερά όπλα τους να προχωρούν κι εργατικούς Έλληνες να κουβαλούν στο κεφάλι τους ή πάνω στα γαϊδουράκια φύλλα μουριάς για τους μεταξοσκώληκες που εκτρέφουν στα σπίτια τους”. Την εικόνα του διπλανού βράχου θα απαθανατίσει εκείνο το πρωϊνό.

Ο Ψηλός Βράχος όπως ήταν τον Αύγουστο του 1860

Ψηλός Βράχος-1860

Ο Ψηλός Βράχος όπως είναι σήμερα

Ψηλός Βράχος 2

Στη συνέχεια θα περιεργαστεί την διπλανή εκκλησία (Κοίμηση της Θεοτόκου) και θα εντυπωσιαστεί παράξενα από τους κίονες και τα κιονόκρανα. Θα περιεργαστεί επίσης τη βάση ενός αρχαίου ιερού στο χείλος του κρημνού καθώς και απομεινάρια του αρχαίου τείχους.

Η Γουώκερ θα κάνει άλλα δυο ταξίδια στην Έδεσσα στο δρόμο προς το Μοναστήρι: ένα την επόμενη χρονιά, το 1861, και ένα άλλο πολύ αργότερα, με την άνεση του τρένου πια, το 1896 μετά τον θάνατο του αδελφού της. Στο μυαλό της όμως έμεινε η ωραία εικόνα του βράχου και της θέας στον κάμπο. Θα αποτυπώσει ξανά τον Ψηλό Βράχο με χιονισμένο στο βάθος τον Όλυμπο, μια μαγευτική πραγματικά εικόνα (σε λιθογραφία του περίφημου Nicholas Hanhart).

Ψηλός Βράχος Mary Walker's View near Vodena.resized

Η Μαίρη Γουώκερ θα επιστρέψει στην Αγγλία το 1901 και θα εγκατασταθεί στο Ντόβερ. Εκεί θα κλείσει τα μάτια της τον Σεπτέμβριο του 1904 σε ηλικία 85 ετών.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s